Food for Thought, Ondernemen, Rond BlueCity

“Dit project blijft mij een nieuwe bril opzetten.” – interview Maarten van Elsen

BlueCity-Circulaire-Economie-mei40

BlueCity is een voorbeeldstad voor de circulaire economie, gevestigd in voormalig subtropisch zwemparadijs Tropicana. Het werd in 1988 gebouwd en bijna exact 22 jaar later, in augustus 2010, weer gesloten. In 2015 kocht BlueCity het pand – wij transformeren het verlaten zwembad naar circulaire voorbeeldstad volgens de principes van de circulaire en blauwe economie.

Hoe dat precies gaat? Dat laten we graag vertellen door de mensen die het dóen. In dit artikel interviewt Isabel Kaijen circulair bouwmanager Maarten van Elsen over de bouw van productiekantoren in de kelders van BlueCity.

Nieuwbouw, renovaties, facilitair management en industrieel bouwen – Maarten van Elsen heeft een behoorlijke lijst projecten op zijn naam staan. Als bouwmanager voor een bouwbedrijf verplaatste Maarten bovendien hele gebouwen van Rotterdam naar Delft. “Misschien ben ik daarom wel hier terecht gekomen,” lacht hij.

Circulair bouwmanagerCirculaire bouw

Eerst even over zijn functie: wat doet een circulair bouwmanager eigenlijk? Heel simpel: Maarten stuurt het interne en externe bouwteam aan tijdens de realisatie van een project, onderhoudt het contact met de klant en zorgt ervoor dat alle deadlines gehaald worden. Verder verzorgd een bouwmanager de inkoop van geoogste materialen – en daar zat voor Maarten het eerste verschil met het managen van een traditioneel bouwproces.

“Een circulair bouwteam werkt met reststromen. Normaal gesproken kijkt een projectmanager met zijn opdrachtgevers in een folder en kiest daar een paar lampen, deurposten en deuren uit. Zaken die allemaal op voorraad zijn.” In het geval van BlueCity gaat dat heel anders, legt Maarten uit: “We kijken wat er beschikbaar is bij donorgebouwen, hoe we dat kunnen gebruiken én of het product aan alle eisen van het bouwbesluit voldoet. Als dat niet zo is, moeten we een manier bedenken waarop dat wel zo is.”

Mindset

Het bouwbesluit is een lijst met regels waar een gebouw aan moet voldoen. Denk aan brandwerende eisen, maar ook aan de constructieve eisen die soms een uitdaging vormen bij circulair bouwen. “Het is niet perse ingewikkelder om op deze manier met een project bezig te zijn. Maar je moet wel je mindset aanpassen,” zegt Maarten. “Als je je erop instelt dat je misschien niet de juiste materialen op het juiste moment vind, en dat je dus flexibel moet zijn, is het prima te doen.”

Modulair bouwen; het is net lego’en

Circulaire bouw
Maarten heeft jarenlang in de prefab en modulaire bouw gewerkt. Hij is gewend aan situaties waarbij grote delen van het nieuwe gebouw, zoals een ziekenhuis, in de fabriek in elkaar werden gezet. Dat resulteert in allerlei soorten grote legoblokken, bijvoorbeeld in de vorm van een operatiekamer.

Tijdens modulair bouwen denk je van te voren goed na over het gebouw en de toekomst na de initiële bestemming. “De gebouwen die je maakt, zet je op zo’n manier in elkaar, dat je het gebouw net zo makkelijk weer uit elkaar kan halen.” Op die manier kun je, als de vraag van de klant verandert, het gebouw simpelweg aanpassen. “Zo zit de klant nooit met een te groot of te klein gebouw,” licht Maarten toe. “Tegelijkertijd hoef je minder te produceren, omdat je een overbodig-geworden gebouwdeel kan verplaatsen naar een plek waar die extra ruimte wel nodig is.”

De gebouwen worden gerealiseerd in een fabriek met optimale condities en vervolgens kant-en-klaar vervoerd naar de locatie waar het gebouw moet komen te staan. “Hierdoor kun je op locatie in een heel korte tijd een mooi gebouw realiseren. Alles, zelfs de leidingen, kunnen van tevoren al in het gebouw gezet worden. Met deze manier van bouwen worden alleen de modules naar de bouw gebracht en heb je minder transport nodig. Hogere kwaliteit, minder tijd, minder overlast op de bouw en dat levert milieuwinst op,” vertelt Maarten enthousiast.

Modulaire vs circulaire duurzaamheidCirculaire bouw

“Je hebt verschillende vormen van duurzaamheid,” verklaart Maarten. “Voeg je kwaliteit toe aan de voorkant, dan zijn producten vaak lang te gebruiken tegen lagere exploitatiekosten. Als je die dan ook zo produceert dat ze in toekomst nog op een andere manier gebruikt kunnen worden én je weet hoe je ‘oude’ bouwmaterialen weer een nieuwe functie kunt geven, ben je enorm duurzaam bezig.”

Bij modulaire duurzaamheid denk je op gebouwniveau na over toekomstig gebruik van hele gebouwen. “Bij modulair bouwen doe je als opdrachtgever een investering,” vertelt Maarten. “Je bent niet altijd eigenaar van het gebouw, maar vooral een gebruiker. Je gebruikt het pand bijvoorbeeld 20 jaar en dan stel je een andere vraag: meer ruimte, of juist minder. Een modulair gebouw kan in zo een geval makkelijk verplaatst worden en een nieuwe bestemming krijgen.”

Kicken op circulariteit

Op de vraag ‘Wat is circulair bouwen voor jou?’ geeft Maarten een kort en duidelijk antwoord: “Ik vind het kicken.” Dan volgt zijn visie op bouwen, waarin al zijn ervaringen samen komen: “Circulair bouwen is in mijn ogen: bouwen om weer te kunnen demonteren, nadenken over de toekomst. Hoogwaardige materialen combineren met slimme technieken.”

Een voorbeeld? Ondanks de vraag naar kantoorruimte staan er veel kantoorgebouwen leeg. “Als een deel van die kantoren demontabel – en zelfs ‘re’montabel – gebouwd zou zijn, zouden we de delen die ‘over’ waren kunnen verplaatsen naar plekken waar het wel nodig was. Bijvoorbeeld ziekenhuizen of scholen”, vertelt Maarten. “Een modulair gebouw kan na verplaatsing heel eenvoudig een nieuwe bestemming krijgen. Van een school kun je prima een appartementencomplex, ziekenhuis of huisartsenpraktijk maken.” Dát is circulair bouwen volgens Maarten: pas hoogwaardige materialen toe, gebruik wat je al hebt of kan oogsten en denk na over toekomstig gebruik.

De (brandwerende) uitdaging(en) in BlueCityCirculaire bouw

Bij het verbouwen van de kelders tot productiekantoren loopt het bouwteam tegen verschillende uitdagingen aan. Ten eerste: BlueCity heeft al een groot aantal huurders die actief gebruik maken van het gebouw. Van kelder tot balzaal en kantoorvleugel: er wordt gewerkt, rondleidingen gegeven en evenementen georganiseerd. Een verbouwing zorgt daarmee altijd tot overlast – en die moet tot een minimum beperkt worden.

Verder is het voormalige zwembad nogal grillig van vorm, was het nieuwe kantoor eerst buitenruimte, is het klimaat en de licht-inval verre van standaard én ligt het gebouw buitendijks. Dat vraagt om een integrale benadering van alle bouwdisciplines en creatieve oplossingen.

En ook het gebruik van ‘tweedekans’-materialen brengt uitdagingen met zich mee. Er is niet altijd een duidelijke productspecificatie waarmee we kunnen laten zien dat een product voldoet aan het bouwbesluit en moeten we in gesprek met de bouwinspecteur. “Door een goede samenwerking en regelmatig overleg zorgen we ervoor dat de inzet van deze materialen mogelijk is,” aldus Maarten.

Zo oogstte architectenbureau Superuse Studios houten Lignatur-wanden uit een school die gesloopt zou worden. “Wij konden de wanden goed gebruiken als compartimentscheiding,” legt Maarten uit. “Maar in die functie moeten ze minimaal 30 minuten een brand af kunnen weren.” Zoiets wordt door de bouwinspectie gecontroleerd, maar dit materiaal wordt niet vaak in deze functie gebruikt. “Ze willen het liefst dat wij een gipswand neerzetten. Daarvan is bewezen dat de brandwerendheid goed is. Als zij hun goedkeuring geven, verklaren ze daarmee dat dit pand veilig is. En dat is makkelijker te garanderen met een product dat je al kent,” verklaart Maarten.

De oplossing

“In dit geval hebben we in overleg met de bouwinspecteur besloten een brandwerende coating toe te passen. Zo voldoen we aan de juiste uitstraling, kunnen we bijdragen aan de circulaire economie en voldoen we aan de eisen van brandveiligheid. Je kunt wel heel circulair bouwen, maar je moet ook een bepaalde toegevoegde waarde leveren aan huurders. Je kunt wel zeggen: “Het wordt rauw,” of: “Je krijgt een industriële look” – maar dat neemt niet weg dat je een bepaalde kwaliteit moet leveren waar een bepaalde huur voor betaald gaat worden.”

Alles bij elkaar is in de verbouwing een ware zoektocht. “Het is continu zoeken, omdat er heel veel factoren samenkomen,” besluit Maarten. “Eigenlijk ben ik vooral professioneel puzzelaar, en soms crisismanager. Dat vind ik alleen maar leuk. Als het over een poos allemaal geregeld is, kunnen we terugkijken op een fantastisch resultaat waar we een broedplaats voor alle ondernemers van BlueCity hebben gebouwd om te ondernemen en de blauwe en circulaire economie verder op de kaart te zetten.”

Duurzaam ondernemen? Vestig je in BlueCityBluecity visualisatie

BlueCity helpt de circulaire economie op gang door ondernemerschap te stimuleren. We bouwen een ecosysteem, waarin stromen zoveel mogelijk lokaal gebruikt en gecirculeerd worden en helpen ondernemers om snel een businesscase te identificeren, deze te testen en indien mogelijk op te schalen.

> check de werkruimte in BlueCity

We zoeken een mix van circulaire ondernemers die iets doen in de biologische cyclus en in de technische cyclus. Van studenten of start-ups die proof of principle zoeken, tot scale-ups met proof of concept. Van low tech tot high tech, van praktisch tot wetenschappelijk – wij zoeken juist die combinatie.

 

 

tekst: Isabel Kaijen, fotografie, tenzij anders vermeld: Sophie de Vos