BlueBusinessClub, Food for Thought, Rond BlueCity

Van Wier naar Werk. De (on)mogelijkheden voor een circulaire zeewier business case

thomas-peham-590249-unsplash

Elke maand vindt in de oude kleedkamers van voormalig Tropicana, waar nu het BlueCity Lab gevestigd is, een gesprek plaats waarin we onderzoeken hoe een blauwe businesscase werkt in een stad als Rotterdam. Op donderdagavond 6 december bespraken 25 mensen in het BlueCity Lab de wereld van zeewier en de (on)mogelijkheden voor een circulaire business case.

Dit deden we met ondernemers uit de zeewierwereld: verbouwers, handelaren, ontwikkelaars en onderzoekers. Maar ook met geïnteresseerde enthousiastelingen: kunstenaars, mensen uit de mobiliteits- en energiesector, de visserij en beginnende blauwe economen. De avond hebben we voorbereid in samenwerking met Stichting Noordzeeboerderij.

Zeewier: de basics

Zeewier is een simpele plant: de wortels, stam en bladeren bevinden zich allemaal op dezelfde plek. En zeewier groeit exponentieel, heel snel dus, omdat het met elk stuk oppervlakte zonlicht, zuurstof, stikstof en voedingstoffen op kan nemen. Wereldwijd bestaan circa 10.000 zeewiersoorten, waarvan er 10-15 door mensen worden verbouwd en verhandeld. Zeewier groeit veelal aan rotsen of touwen. Dit zorgt ervoor dat  je aan de Noordzeekust minder zeewier vindt, daar bestaat de bodem voornamelijk uit zand. Zeewier bestaat voor 80% uit (zoet) water. Direct als het uit het water wordt gehaald zet ontbinding in, het blijft slechts een paar uur vers. Zeewier wordt veelal gedroogd voordat het verder verwerkt wordt.

Verbouwen van zeewier

Foto van: De Noordzeeboerderij

Zeewier kan op verschillende locaties worden verbouwd: ‘on land’, ‘near shore’ of ‘off shore’. 99% van het zeewier wordt in Azië verbouwd, met name in de Gele Zee bij China en de Korea’s. Daar is de temperatuur geschikt voor meerdere zeewiersoorten en de arbeid voor het plukken en drogen goedkoop. In Europa zijn de rotsige kusten, zoals bij Noorwegen en Ierland, het meest geschikt om zeewier te verbouwen. Ook in Nederland wordt in de Noordzee zeewier verbouwd, met name suikerwier en zeesla.

Een uitdaging bij het verbouwen op een kleinere schaal, zoals in Nederland, is om de operationele kosten te kunnen dekken. Het is bijvoorbeeld erg kostbaar om off shore te opereren en de benodigdheden voor het verbouwen te organiseren, geeft Koen van Swam van Stichting Noordzeeboerderij aan.

Bovendien moet het zeewier ook nog gedroogd worden, iets wat in Nederland nog niet op grote schaal en snel genoeg kan, vertelt Joost Wouters van The Seaweed Company. De aanwezigen hebben daarom de voorkeur voor het ‘off shore’ verbouwen boven op land of bij de kust. In zee zijn de perfecte condities voor zeewier gratis aanwezig, bovendien is daar nog ruimte. Al moeten zeewierondernemers nog wel stappen zetten om die ruimte te kunnen benutten, op het gebied van wetgeving en verzekeringen. Dat geldt bijvoorbeeld rondom windmolenparken in zee, een op het oog enorm logische plek om zeewier te gaan verbouwen. De focus van de Nederlandse overheid voor wat betreft de Noordzee lijkt echter momenteel meer te liggen op energie(transitie) dan voedsel verbouwen, waardoor het voor elkaar krijgen van de juiste vergunningen langzaam gaat.

Toepassingen van zeewier

Foto van: De Noordzeeboerderij

Zeewier kent een ongekende hoeveelheid toepassingsmogelijkheden, waarvan de categorieën heel gemakkelijk allemaal met een F/Ph beginnen: Food, Feed, Fiber, Fertilizer, Pharma en Fuel. Ondernemer Marco van Duijvenvoorde vertelt over  het verbouwen, verhandelen en product ontwikkelen voor Food- en Feed-toepassingen met zijn bedrijven SeaFlavour en Algaetraders. Piek Kuppers en David van Meel onderzoeken en ontwikkelen de toepassing van zeewier als composiet en verpakkingsmateriaal, en richten zich dus op Fiber. Elke soort toepassing kent voor- en nadelen, kansen en bedreigingen. Zo gaat er in Food het meeste geld om, en kan je binnen Feed (zeewier als bindmiddel, als voedingssupplement) en Fertilizer weer veel meer volumes kwijt.

Circulaire vraagstukken

Een wereldwijde business dus, dat zeewier. En een ongekend aantal toepassingsmogelijkheden. Maar kan het ook circulair(der)? Kan er bijvoorbeeld, om de problemen die het verbouwen met zich mee brengt, niet meer ingezet worden op het rapen van aangespoeld zeewier? Een groot probleem op de stranden van bijvoorbeeld Sint-Maarten is het Sargasso wier. In de tweede helft van de avond besprak een deel van de groep de toepassingen die mogelijk zijn met deze reststroom. Om het schoon te kunnen verwerken, moet je het opvissen vóór het aanspoelt, weet Piek te vertellen. Op het strand zitten er al zoveel organismen op, dat het niet meer als eten te verwerken is. Wel kan het als biomassa bijvoorbeeld biochar worden, een fertilizer. De volumes zijn zo groot dat dit een interessante businesscase zou kunnen zijn voor een ondernemer op Sint Maarten. Online zijn talloze manieren te vinden om met eenvoudige middelen biochar te maken. Interessant is dat met biochar ook de koolstof voor lange tijd wordt vastgelegd in de bodem.

De vraagstukken waar Stichting Zeewierboerderij zich mee bezig houdt gaan over het transport: hoe krijg je het zeewier op tijd aan de kust, als de kwekerij 20 kilometer verderop ligt? Of is op zee drogen een betere methode? En hoe combineer je toepassingen, laagwaardige en hoogwaardige, uit een soort zeewier en uit de reststroom?

Volgende stap

Of zeewier een circulaire business case kan worden hangt af van welke soort zeewier je op welke locatie voor welke toepassingen gaat gebruiken. Vooralsnog komen de grote volumes en meest gevarieerde soorten uit Azië, en staat productontwikkeling ten behoeve het verbouwen en verwerken van zeewier op industriële schaal in Europa nog in de kinderschoenen. De ondernemers die met zeewier hun geld verdienen in Nederland verhandelen Aziatisch zeewier, of plukken het ambachtelijk zelf, zoals de dames van Zeewaar. Lees hier meer over hun productiemethode. Het enthousiasme bij de ondernemers en onderzoekers uit de zeewierwereld werkt deze avond aanstekelijk. Mogelijk ligt het aan de heerlijke zeewiersnacks die Marco meebracht of de liefde die uit de ogen van Joost spreekt als hij praat over de simpelste, oudste maar meest prachtige en ingenieuze plant op deze wereld: wier.

Over de Blue Business Club

Blauwe economie gaat over positieve impact voor mensen, natuur en voor je portemonnee. Op www.blueeconomy.org staan 112 businesscases beschreven die over de hele wereld werken. Alleen: elke locatie is weer anders. De context, zoals de aanwezige grondstoffen en ondernemerszin bepalen op welke plek welke businesscase rondrekent.

Deze Businessclub is voor ontwerpers en ondernemers die willen leren hoe een bepaalde businesscase werkt op de drie genoemde aspecten. Elke maand komen we bij elkaar, bespreken we een blauwe casus en delen we de resultaten online. Op deze avonden vertalen we de theorie van de blauwe economie naar de praktijk van de stad, met de mensen die het gaan doen.

Er zijn 25 plekken beschikbaar. We nodigen uit ons eigen netwerk experts en geïnteresseerden uit, en iedereen is verder welkom om mee te doen en te leren hoe we de grijze economie kunnen vervangen door een briljant-blauwe. Deze businessclub kan kennis delen dankzij samenwerking met de Gemeente Rotterdam, Rabobank Rotterdam Fonds en Stichting Bevordering van Volkskracht.