Rond BlueCity

Dromen van de ultieme Dôme – Interview met Floris Schiferli

campagnecirculairebouw4-floris-schiferli

Het voormalige subtropische zwemparadijs is de sloophamer ontlopen. Achter de glazen wanden van BlueCity ontluikt een circulaire stad waar wordt geleerd, geleefd en gedeeld. Het is een duurzame droom die wordt gerealiseerd door mensen die de economie radicaal veranderen – van lineair naar circulair. In een jaar tijd zijn de eerste resultaten van de metamorfose goed zichtbaar.

In de vroegere Club Tropicana is een speelse en vernuftige circulaire kantoorvleugel verrezen. Bouwpionier Floris Schiferli, van Superuse Studios, is de geestelijke vader en bruist van de ideeën. “De ontwikkeling van m2’s is belangrijk voor het sluitend krijgen van onze begroting. De kantoren voor verhuur aan circulaire bedrijven zijn de eerste loot van mijn ultieme, circulaire droom…”

tekst: Richard Krabbendam fotografie: Sophie de Vos

De verbouwing van voormalige discotheek Club Tropicana naar kantoorvleugel in BlueCity is voor 90% circulair gerealiseerd. Yvette Govaart vertelt hoe.

BlueCity’s Architect Floris Schiferli bruist van de energie. Het enthousiasme spat ervan af als we over de transitie van Tropicana spreken. Schiferli voelt zich een zondagskind. “Elke keer als ik iets droom, gebeurt het”. Hij denkt snel en handelt snel. En soms iets te snel want 11 jaar geleden verloor hij een aantal vingers omdat hij met zijn hoofd al ergens anders zat terwijl hij met de cirkelzaag in de weer was…

“Ik ben een echte stapelaar en heb tijdens mijn carrière het hele pad doorlopen. Van modevakschool via de kunst en design academy met tot slot de academie van bouwkunst. Daardoor heb ik enorm veel materiaalkennis en weet ik wat een materiaal kan. Voor BlueCity en de aanpak die wij hier voorstaan is dat onontbeerlijk.” Die ervaring en creativiteit zijn belangrijke ingrediënten van het circulaire bouwen en het hergebruik van materialen. Hoe meer ervaring met materialen, hoe makkelijker in te schatten is wat een materiaal in een bepaalde situatie doet en kan. “Het is een sport om zo weinig mogelijk nieuwe materialen te gebruiken en zoveel mogelijk te hergebruiken. Bij BlueCity streven we naar 100 procent circulair.” Daarvoor is kennis en ervaring nodig, legt Floris Schiferli uit. “Steeds beter weet ik welk materiaal wel geschikt is voor een bepaalde functie en welke we beter links kunnen laten liggen. Ervaring helpt dan een afweging te maken tussen bruikbaarheid en verkrijgbaarheid.”

Bijzondere kantoorruimte

BlueCity Circulaire kantoorvleugel Rotterdam

Het meest in het oog springende element in de voormalige disco? De red cedar-raamkozijnen. Door slim met deze kozijnen, afkomstig uit een sloopgebouw, te puzzelen, vormen ze een indrukwekkend ogende gevel, die precies past. En: dankzij dat puzzelen is een architectuur ontstaan van vlakke en gekantelde kozijnen die aan de zuidgevel dubbele hoogte heeft.

Interview met Floris Schiferli

De red cedar gevel scheidt de kantoor-units van de algemene ruimtes en maakt het geheel ruimtelijk – terwijl ze tegelijkertijd prachtig uitzicht op de Maas bieden. Het tussenklimaat dat zo ontstaat heeft een positief effect op het klimaat van de bedrijfsruimtes. Naast het sterke beeld van de puntige nissen, is de vorm ook praktisch. Door de kozijnen onder een hoek te plaatsen, reflecteren ze het licht, wat directe inkijk in de bedrijfsruimtes voorkomt en een gunstig effect heeft op de akoestiek.

superuse studios gebruikte contourplaten als flexibele wandafscheiding

Om de akoestiek verder te optimaliseren zijn er panelen gemaakt van geluiddempend materiaal die vanwege hun kwetsbaarheid beschermd worden door contourplaten. Dit is een restproduct dat vrijkomt bij de productie van een Rotterdamse lasersnijder. Samen met afgedankt reclamebord en cedar latten afkomstig van een gesloopte stal vormen ze de demontabele scheidingswanden tussen de te verhuren bedrijfsruimten.

Alle informatie vrij beschikbaar

Belangrijk is dat de kennis wordt gedeeld en ervaringen worden uitgewisseld want BlueCity is enerzijds een experiment op het gebied van circulair bouwen en tevens een kennisbank. “Bijna alles wat we hier doen is open source en eigenlijk willen we dat zo ver mogelijk doorvoeren. Dat betekent dat alle kennis die we opdoen beschikbaar is voor andere partijen.”

Installatie van Superuse studions, Floris Schiferli, in BlueCity

(installatie van gerecyclde wasmachines, door SuperUse Studios, in BlueCity)

Om deze kennis digitaal te ontsluiten, werkt BlueCity met een BIM-model; een bouw-informatiemodel. Als het aan Superuse Studios ligt, moet dit bouw-informatiemodel op termijn van elk gebouw exact in kaart brengen welke materialen er waar zijn gebruikt. “Als we materialen willen hergebruiken en gebouwen willen kunnen demonteren als het nodig is, moeten we minutieus weten welk materiaal waar zit,” legt Floris uit. “Bij BlueCity werken we aan dit systeem dat in de toekomst veelomvattend zal zijn. Ik stel me voor dat op termijn alle informatie vrij toegankelijk is en dat, als wij bijvoorbeeld 200 kozijnen of 30 specifieke stalen balken nodig hebben, we exact kunnen nagaan waar deze te oogsten zijn.”

Gebouw als demontabel bouwpakket

de oogstkaart: marktplaats voor professionle upcyclers

Zo zou het moeten gaan in de circulaire bouw. Een gebouw wordt in elkaar gezet als een soort LEGO-bouwpakket – zonder in te leveren op esthetiek en ruimtelijke kwaliteit. Elk blokje en elk stukje gebruikt materiaal is zodanig gedocumenteerd dat aannemers die een nieuw pand willen neerzetten, gebruik kunnen maken van een database met materialen. Door vraag en aanbod te matchen in het systeem kunnen enorme besparingen van materiaalgebruik worden gerealiseerd.

De digitale beschikbaarheid van materialen van alle gebouwen is nu nog toekomstmuziek, maar wel in ontwikkeling en gaat er zeker komen. Simpelweg omdat het voor een enorme kosten- en footprintreductie kan zorgen. “Kijk, als je exact weet wat je waar kunt halen, hoef je niet eindeloos te speuren,” licht Floris toe. “Nu oogsten we via Oogstkaart.nl, ons eigen platform. We hebben goed contact met verschillende slopers en andere aanbieders van bouwmaterialen en industriële reststromen. Het zoeken en oogsten van materialen is heel tijdrovend maar we weten steeds beter en sneller waar de materialen te halen zijn. Dat is pure winst.”

Ritje Moskou

Het oogsten van de materialen gebeurt over het algemeen zo dicht mogelijk bij huis. “Van alle materialen die we gebruiken bekijken we wat de footprint is en indien mogelijk maken we een levensloop-analyse (LCA). Sommige materialen, zoals hout, kun je soms net zo goed nieuw gebruiken als het formaat dat je zoekt niet 1,2,3 voorhanden is,” zegt Floris. Na even denken voegt hij daaraan toe: “Duurzaam verbouwd Europees hout bijvoorbeeld, is een mooi materiaal en laat nauwelijks sporen na. We gaan dan ook geen 400 kilometer rijden om een balk te halen; dan is nieuw hout simpelweg beter. Voor staal geldt het omgekeerde. De energie die de productie van staal vergt, maakt het bijna aantrekkelijk om bijvoorbeeld naar Moskou op neer te rijden en daar staal te oogsten. Zo energieverslindend is het productieproces.”

Toch gaat het ritje naar Moskou niet door omdat de kosten dan ook uit de pan zouden rijzen. “Kosten zijn interessant bij de processen die wij doorlopen. Zo besparen we enorm veel geld bij de inkoop van onze materialen omdat alles wat we gebruiken schroot of afgedankte materialen zijn. Hiervoor betalen we minder dan wat we voor nieuwe materialen zouden betalen,” vertelt Floris. Maar: “Toch is circulair bouwen, uitgedrukt in geld, nog niet goedkoper. De reden? Dat wat wij besparen op materialen, gaat op aan extra arbeidskosten. En dat komt weer omdat het zoeken, oogsten en niet te vergeten: de manier van bouwen, intensiever is dan nieuw materiaal uit een catalogus bestellen.” 

Waarom dan toch die moeite doen? Omdat dat geld wordt uitgegeven aan mensen; niet aan het importeren van producten. En omdat je footprint radicaal kleiner is, wat uiteindelijk een hoop maatschappelijke kosten bespaart.

Rugzakje

BlueCity is een voorbeeldstad voor de circulaire economie - maar wel eentje die gebouwd is op het verleden. Een flink bladderend verleden, in sommige gevallen… Om BlueCity in zijn oude glorie te herstellen, moet er daarom flink wat schilderwerk worden gedaan. Gewoon naar de bouwmarkt rijden voor megapotten verf is er niet bij: ook het schilderwerk moet circulair aangepakt worden. In dit artikel lees je meer over hoe het schilderwerk bij BlueCity wordt aangepakt - en hoe je zoiets nu aanpakt op een manier die past bij de BlueCity-visie

Ook op sociaal vlak maakt BlueCity zich sterk voor duurzaamheid. “We hebben ervoor gekozen om, daar waar het kan, te werken met mensen met een rugzakje. Ze werken mee aan de bouw en onderhoud van het pand. Als maatschappelijk ondernemers doen we dat graag. Natuurlijk is het niet altijd makkelijk, maar het past bij onze kijk op de maatschappij. Zo realiseren we kansen voor iedereen. We kunnen het doen en dus doen we het graag.”

Het is een keuze die BlueCity maakt – ondanks dat het nu nog niet de makkelijkste keus is. Maar in 2040 zal het er heel anders uitzien. Dan is het zoeken en oogsten van materialen veel minder intensief. En zijn nieuwe materialen mogelijkerwijs juist schaars, en dus veel duurder.

Dromen van de ultieme Dôme

Terug naar het nu, naar Floris: dat is een dromer – die dromen zal blijven realiseren. Zijn ultieme droom voor BlueCity? Dat er mensen in de dôme gaan wonen, en zo onderdeel worden van het circulaire systeem. Dat appartement zal mondiaal een voorbeeld zijn, en de kroon op de circulaire voorbeeldstad in BlueCity. Een stad waarin mensen en productieprocessen zo zijn ingericht dat er geen afval is en de economie volledig circulair is.
“Een ecosysteem waarin de mens de natuur de ruimte biedt veerkrachtig te zijn,” droomt Floris hardop. En hij vult aan: “Ik vertrouw erop dat het lukt, want vaak komt dat waarover ik mijmer en droom uit…”

Wil je meer weten over Floris Schiferli of zijn bedrijf? Meer informatie vind je op de website van Superuse Studios.

Meer weten over de circulaire bouw in BlueCity?

Floris Schiferli

Dit interview met Floris Schiferli van Superuse Studios is het tweede in een serie interviews met de bouwpioniers die de transitie van zwembad naar voorbeeldstad realiseren. Vorige week vertelde Yvette Govaart over het bouwproces, en volgende week vertelt Karola van Rooyen over de Oogstkaart.
>> Hier vind je meer
informatie over de circulaire bouw in BlueCity

Ondernemer in de new economy?

In BlueCity helpen we de circulaire economie op gang door ondernemerschap te stimuleren. Voor echte impact is schaalgrootte nodig, maar veel initiatieven in de circulaire economie zijn nu nog klein en schattig. BlueCity helpt ondernemers om snel een businesscase te identificeren, deze te testen en indien mogelijk op te schalen. We bouwen een ecosysteem, waarin stromen zoveel mogelijk lokaal gebruikt en gecirculeerd worden.

Vestig je in BlueCity

We zoeken een mix van circulaire ondernemers die iets doen in de biologische cyclus en in de technische cyclus. Van studenten of start-ups die proof of principle zoeken, tot scale-ups met proof of concept. Van low tech tot high tech, van praktisch tot wetenschappelijk – wij zoeken juist die combinatie.

>> check de werkruimte die BlueCity beschikbaar heeft