Food for Thought, Ondernemen

Het gaat niet om ons, het gaat om de aardkloot

Oesterzwammenkwekers Siemen Cox en Mark Slegers in BlueCity, waar zij de Blauwe Economie in de praktijk brengen

Oesterzwammenkweker Siemen Cox over zijn drijfveren voor het circulaire ondernemerschap

Aan een houten tafel in een kurkdroog bubbelbad schetst Siemen Cox zijn circulaire toekomstdroom: elke stad zijn eigen oesterzwammenkwekerij op het koffieafval van de stad, van Maastricht tot Groningen en zéker ook de landsgrenzen over. Met RotterZwam werkt hij in het oude tropisch zwemparadijs Tropicana aan de Rotterdamse versie van die missie. Maar tegelijk blikt hij aan de oever van de Maas vast ver voorbij de horizon.

RotterZwam teelt oesterzwammen nieuwe economie

Vroeger kon je je laten verwennen in de beautysalon. Nu hangt die kamer vol oesterzwammen in wording. Siemen en zijn collega’s verwerken koffie-‘afval’ op zo’n manier dat er binnen twee maanden oesterzwammen van geoogst kunnen worden. De grote plastic zakken waarin de verwerkte koffie zit, hangen aan rode kledinghangers die ooit dienst deden in de kleedhokjes.

“Bij de verwerking van de oesterzwammen tot ‘bitterballen’ wordt 50 tot 90 liter water bespaard ten opzichte van een bitterbal van rundvlees.”

De zakken hangen op een rijtje in de betegelde kamer. Ergens doet die aanblik denken aan een slagerij, maar het mooie van de zwammen is juist dat er geen dier aan deze vleesvervangers te  pas komt. Het zijn, net als vlees, goede bronnen van eiwit, maar dan een stuk milieuvriendelijker. Bij de verwerking van de oesterzwammen tot ‘bitterballen’ wordt bijvoorbeeld 50 tot 90 liter water bespaard ten opzichte van een bitterbal van rundvlees. Per bitterbal dus.

Kennis delen

Kweekzak oesterzwammen van RotterZwam

In de begindagen van het Rotterdamse bedrijf werd het koffiedik met de bakfiets bij horecaondernemingen opgehaald. Gelukkig konden ze opschalen en is de fiets verruild voor een busje. Volledig in lijn met hun duurzame ambities rijdt die op elektrische energie de stad door  om het ‘afval’ bij restaurants en bedrijfskantines op te halen. Om de kringloop te sluiten wordt de oogst, in de vorm van verse oesterzwammen, -burgers en –bitterballen, weer afgezet bij  lokale horeca.  “Dat sluiten van kringlopen doen we ook op andere manieren. Wat overblijft na de oogst, gaat  bijvoorbeeld als compost naar stadslandbouwprojecten in Rotterdam. Ook hebben we een  manier gevonden om enzymen uit de overblijfselen te halen, die kunnen weer gebruikt worden  als basis voor biobrandstof.”

quote 2 “In BlueCity zetten we in op kennisoverdracht. We hebben al dertig ondernemers  opgeleid.”

Het idee om zwammen te kweken op koffiedik was niet nieuw. Toch duurde het anderhalf jaar voor het proces goed verliep. Want kennis delen, dat wilden hun ‘collega’s’ liever niet. – de  deuren bleven gesloten. “In BlueCity zetten we juist in op kennisoverdracht. We hebben al dertig ondernemers opgeleid en we gaan elk jaar naar het evenement van het Mushroom Learning Network. Daar ontmoeten we aangesloten ondernemers die ook op circulaire wijze  oesterzwammen kweken. Met hen vormen we een netwerk dat interessante samenwerkingen en ideeën oplevert. We  kunnen elkaar juist verder helpen. Onze GrowKit, waarmee mensen thuis op hun eigen koffiedik oesterzwammen kunnen kweken, wordt hierdoor zelfs in drie landen onder licentie verkocht. We verkopen niet ónze Growkit, maar de kennis die nodig is om er een te maken.”

Persoonlijke zoektocht

Kennis delen is key voor RotterZwam en voor de new economy

Aan de start van RotterZwam ging voor Siemen een persoonlijke zoektocht vooraf. “Ik werd nooit zo gegrepen door de boodschap van actievoerders als Greenpeace. Maar als econoom werd ik wèl geraakt door de CrashCourse. In die documentaire wordt uitgelegd dat ons geldsysteem  gebaseerd is op oneindige economische groei, terwijl voor die groei eindige grondstoffen nodig zijn zoals olie. Dat conflicteert met elkaar en maakt het systeem onhoudbaar. Toen dit idee tot  mij doordrong, ben ik mijn leven anders in gaan vullen.”

winst uit afval

Dus kwam er een houtkachel, ging hij kleiner wonen en kocht hij zonnepanelen. Toch begon er  iets te wringen. Werken in de financiële sector paste niet meer. “Ik wilde ook in mijn werkende leven inzetten voor duurzaamheid.” Tijdens een cursus kwam hij ik in aanraking met het boek  ‘De blauwe economie’ van Gunter Pauli, dat volstaat met duurzame business cases van hoe je geld kunt verdienen met reststromen. “Ik vond het een bizar idee dat je winst kon halen uit afval, daar wilde ik mee verder.”

Echt impact maken

Na drie jaar blijkt die bizarre gedachte toch niet zo’n gek idee. Sterker nog, het koffieafval levert door de innovaties die RotterZwam doet een jaarlijks verdubbelde omzet op. En de media-aandacht die het bedrijf krijgt, neemt nog steeds toe. Hun zwammen staan in de picture en daarmee ook het circulaire gedachtengoed waar het in het zwembad allemaal om draait. “We willen hier de transitie van een op olie gebaseerde economie naar een samenleving waar we kringlopen sluiten versnellen. We móeten over op hernieuwbare energiebronnen. Hier in BlueCity hebben we een inspirerende plek om daar met andere ondernemers aan te werken.”

open source ondernemen

Siemen gelooft dat hij en zijn collega’s het verschil kunnen maken. Sterker nog: dat doen ze al. “Een bedrijf als Eneco krijgt complimenten van hun afvalverwerker dat ze zo goed bezig zijn met afvalscheiding, dat komt omdat wij daar al zo’n 7 ton koffiedik hebben opgehaald. Ook vragen de  grote jongens ons om advies. Zo zijn we met de gemeente bezig om te testen hoe ze slib kunnen composteren met wormen. BlueCity is de pressure cooker, de  inspirerende omgeving waar innovaties vandaan komen, maar die ideeën moeten elders in de  stad opgeschaald worden. Gelukkig beginnen andere partijen dat te zien.”

BlueCity is gevestigd in het voormalige zwemparadijs Tropicana, aan de Maas in Rotterdam, en biedt werkplekken voor innovatieve circulaire ondernemers. Van starter en zzp-er tot scale-ups met een productielijn.

Want impact maken, dat is waar het RotterZwam om te doen is. “Ik wil de disbalans die de mens in het ecosysteem heeft gecreëerd neutraliseren – op zijn minst. Steden moeten aan de slag met  het sluiten van kringlopen. We moeten veel verder gaan dan het scheiden van papier en glas. Al het koffiedik moet uiteindelijk ook nuttig hergebruikt worden. Ik hoop dat er ooit een fonds komt om in elke stad een zwammenkwekerij te realiseren waarvoor wij de mensen op kunnen  leiden, en dat dat uitwaaiert, niet alleen over Nederland, maar over de hele wereld.”

de disbalans in het ecosysteem neutraliseren met blauwe economie

Dat hoeft allemaal niet onder de naam RotterZwam te gebeuren, liever niet zelfs. Het streven is niet om de grootste zwammenkwekerij van Nederland te worden, het streven is om impact te maken. Daarin is Siemen resoluut. “Als we mee mogen denken met grote koffiebedrijven wil ik hen juist duidelijk maken dat er waarde in ‘afval’ zit, ook voor henzelf.  “Bedrijven kunnen de keten zo veranderen dat koffie een service wordt, waarbij zo’n  koffiebedrijf eigenaar blijft van de koffie. Afnemers kunnen er dan wel drankjes mee zetten, maar de resten gaan weer terug naar de eigenaar die het dan opnieuw kan verwaarden.”

circulair-ondernemen-rz7

Als zo’n groot bedrijf hun keten op die manier verandert, heeft RotterZwam daar als bedrijf niet per se iets aan. “Maar het ecosysteem wel”, maakt Siemen meteen duidelijk. “Het gaat niet om ons, het  gaat om de aardkloot.” Om meteen aan te vullen: “En dan is er nog genoeg koffiedik voor RotterZwam over.”

 

 

Bedankt Siemen , voor het uitleggen van wat het is om circulair ondernemer te zijn. Meer informatie over RotterZwam vind je op hun website, via Facebook en op Twitter.
En wil je de befaamde oesterzwammen proeven of zelf kweken met de RotterZwam Growkit? Kijk op RotterZwam waar te koop, bestel via Rechtstreex.nl of proef bij één van de café’s die ze serveren. Aloha Bar-Restaurant bijvoorbeeld, die er een pracht van een vegan koffiemayonaise bij presenteert – ook gemaakt van koffieschilletjes.

Meer informatie over, en interviews met, ondernemers in de nieuwe economie?

>> lees meer over BlueCity en de nieuwe economie
>>
lees meer over de visie van BlueCity

Ondernemer in de new economy?

In BlueCity helpen we de circulaire economie op gang door ondernemerschap te stimuleren. Voor echte impact is schaalgrootte nodig, maar veel initiatieven in de circulaire economie zijn nu nog klein en schattig. BlueCity helpt ondernemers om snel een businesscase te identificeren, deze te testen en indien mogelijk op te schalen. We bouwen een ecosysteem, waarin stromen zoveel mogelijk lokaal gebruikt en gecirculeerd worden.

Vestig je in BlueCity!

We zoeken een mix tussen circulaire ondernemers die iets doen in de biologische cyclus en in de technische cyclus. Van studenten of start-ups die proof of principle zoeken, tot scale-ups met proof of concept. Van low tech tot high tech, van praktisch tot wetenschappelijk – wij zoeken juist die combinatie.

>> check de werkruimte die BlueCity beschikbaar heeft

 

Interview: Esther van Bezooijen
Foto’s: Sophie de Vos