Rond BlueCity

Samenwerken is de keten versterken

BAM-PARTNER-BLOG

Hoe hoogwaardig hergebruikt materiaal ketenpartners samenbrengt

BAM en BlueCity bundelen hun krachten om circulariteit in de gehele bouwketen te verwezenlijken. De focus ligt daarbij op hoogwaardig hergebruik. En dat heeft vergaande consequenties voor de samenwerking. In de circulaire bouw-ambitie is iedereen in de hele keten nodig. In deze serie interviews onderzoeken we wat dit uitgangspunt betekent voor het werk op elk niveau: van opdrachtgever en directeur tot projectmanager en timmerman – en natuurlijk leveranciers.

In dit interview komen twee leveranciers aan het woord: Gerwin van Rossem (rechts op de foto), Business Development Manager bij Kingspan, een leverancier van isolatie- en bouwschiloplossingen met hoofdkantoor in Ierland en handel in meer dan 70 landen wereldwijd en Peter van den Berg, mede-directeur Hans van der Meijs bv, een bedrijf in sandwichpanelen, installaties en toebehoren zoals deuren, aan het woord. Beide bedrijven voelen de urgentie om circulair te werken, en BlueCity, het voormalig subtropisch zwemparadijs en voorbeeldstad voor circulaire economie, biedt de experimenteerruimte, waarbij de ambities daadwerkelijk ten uitvoering worden gebracht in een project. 

Van Rossem stelt het zo: “BlueCity is een uitdagend, maar niet al te groot project. Dat betekent: een kleiner risico. Wij zien dat kleinere projecten representatief zijn voor grotere projecten; veel details komen overeen. Een goede manier voor ons om te testen hoe circulair bouwen in de praktijk werkt, en vooral: waar de uitdagingen liggen.

Ruimte voor buffers hebben

De belangrijkste uitdaging was eigenlijk al vanaf het begin helder, zegt Van Rossem: “Onze panelen zijn modulair en kunnen goed hergebruikt worden. Sterker, op Marktplaats wordt er al in gehandeld. Alleen: Kingspan is er nog niet 100% op ingericht. We zijn een productiebedrijf, zonder grote voorraden van reststroompanelen. Kingspan is bezig om circulariteit op een goede manier op te zetten. Hierbij kijken we bijvoorbeeld verder dan alleen recycling, want juist aan het begin van de keten is de meeste circulaire winst te behalen.”

Voor Hans van der Meijs bv ligt dat anders, vult Van den Berg aan: “Wij zijn 19 jaar geleden al begonnen met sloop- en demontageklussen met sandwichpanelen. Inmiddels is het zo, dat als er een demontageklus is, wij worden ingeschakeld. Wat voor ons waardevol is, slaan wij op.” Van den Berg zorgt goed voor zijn materiaal; het wordt deugdelijk opgeslagen en slijtagegevoelige onderdelen worden vervangen. “Dat betekent dat we inmiddels een buffer aan hoogwaardig her te gebruiken materiaal hebben.”

“Bij ons ligt het anders,” springt Van Rossem in: “Normaalgesproken leveren wij aan montagebedrijven, deze keer aan de aannemer zelf. En in dit geval hadden we een beetje geluk; wij hadden het materiaal toevallig op voorraad liggen én voldoende tijd om de vraag te verwerken.” 

Samenwerken is de keten versterken

De mannen kijken elkaar aan; de een heeft een waardevolle reststroom, de ander de plek om het op te slaan, en, niet onbelangrijk: de knowhow en het netwerk om het zonder al te veel overbodige contactmomenten te verkopen. Hier ontstaat, aan de interviewtafel, het idee voor structurele samenwerking; ze vullen elkaar goed aan.

Vooral het terugdringen van het aantal contactmomenten is soms moeilijk, zegt Van Rossem. “Omdat wij nog maar weinig handelen in tweedehands panelen, zat die logica voorheen nog niet in onze bedrijfsvoering. Ik heb veel moeten overleggen, maar het was een zinvol leerproces. Wij geloven er oprecht in dat we dit moeten doen. En niet onbelangrijk, voor BlueCity met geslaagd succes.”

Een samenwerking zoals die hier bij toeval aan de interviewtafel ontstaat, maakt de keten sterker. Of, zoals Van Rossem zegt: “Er is een keiharde deadline: in 2050 móeten we met zijn allen circulair werken. We kunnen niet wachten tot ‘end-of-life’. We moeten nú aan de slag.Door samen te werken leer je van elkaar – alleen ga je misschien sneller, maar samen kom je verder.

De belangrijkste eigenschap in circulair bouwen: creativiteit

Een punt dat de transitie van lineair naar circulair vertraagt: nog niet iedereen ziet de waarde van hergebruikte en her te gebruiken materialen. “Creativiteit is daarin heel belangrijk,” zegt Van den Berg: “Je moet zien wat je ermee kunt.” Veel aannemers gaan dan toch nog voor wat ze kennen. En architecten ook, vult Van Rossem aan: “‘Het moet er wel knap uitzien,’ hoor ik dan. Want de opdrachtgever verwacht een strak geheel.” Er moet dus in de hele keten, van opdrachtgever tot architect tot aannemer, gewerkt worden aan een omslag in de manier van denken.

Garantie, regelgeving en…

De garantie op een nieuwe deur loopt langer dan die op een oude deur. “Maar goed,” vindt Van den Berg: “Als een hergebruikte deur na een half jaar nog werkt, dan werkt ‘ie waarschijnlijk over tien jaar ook nog.” Wat wel een probleem vormt, is regelgeving: alleen op nieuwe producten mag een CE-markering. Voor sommige opdrachtgevers is dat een belemmering.

as a service leveren

Een oplossing voor dat probleem: het materiaal as a service leveren. Daarmee ligt het risico van hergebruikt materiaal bij degene die het levert. En ligt het voor de hand dat die ervoor zorgt dat het goed gemonteerd en onderhouden wordt, zodat het na jaren gebruik nog steeds waardevol is. Van Rossem is er net mee begonnen, en Van den Berg werkt al jaren zo.

“Wij zien dat gebruikte panelen die binnen worden gebruikt, over 20 jaar ook nog prima zijn. Sterker nog: wij leveren nu garantie tot 40 jaar, en binnen afzienbare tijd wordt dat 50 jaar.” zegt Van Rossem. Kingspan kan de panelen daarom prima as a service leveren. 

De terugkeer van ambacht

Dat vraagt wel een andere manier van werken – en het vraagt om ambacht: “Wij hebben een eigen Field Service Engineer, iemand met heel veel ervaring, mee laten lopen bij de opstart van de bouw. En we zijn in gesprek over jaarlijks onderhoud.” Zo borgt Kingspan dat haar panelen er over tientallen jaren nog prima bij hangen, hun waarde behouden en opnieuw gebruikt kunnen worden.

Die manier van werken brengt een bijna vergeten element terug in de bouw: ambacht. De bouw is steeds industriëler geworden, constateren beide mannen. De tijdsdruk ligt hoger, en dat wordt onder andere opgevangen door het werken met prefab materialen die in werkplaatsen elders in elkaar worden gezet. 

Het gevolg: waar bouwen vroeger echt een ambacht was, is het tegenwoordig meer montage geworden. Dat betekent dat er ook minder ambachtsmensen zijn. Van Rossem vult aan: “In het circulaire bouwproces zie je dat het ambacht alsnog zin en nut heeft, zelfs als het gaat om montage.” Ook wat dat betreft is circulair bouwen een tegenbeweging.

Sneeuwballen in de bouw

Gevraagd naar wat hen het meest aanspreekt in circulair bouwen hoeven de twee niet lang na te denken. Van den Berg: “Voor mij is het een uitdaging om de materialen her te gebruiken in de hoedanigheid waar ze voor ontworpen zijn. De enige energie die eraan toegevoegd zou moeten worden, is arbeid. Prachtig als dat lukt. En hier in BlueCity kun je laten zien wat er allemaal gebeurd – wat dat betreft werkt het als een soort sneeuwbal.”

Van Rossem bevestigt dat: “Kijk, wij zijn in 1965 opgericht en van origine een productiebedrijf. Het vraagt een grote verandering om de stap naar circulariteit te maken. Niet alleen voor ons, maar voor iedereen in de bouw. Zo bieden we de laatste tijd bijvoorbeeld wel al projectspecifieke terugnamegaranties op onze sandwichpanelen, maar merken we ook dat daar nog vragen over zijn bij aannemers en montagebedrijven. Wat dat betreft is er nog genoeg te leren en te ontdekken.” Maar de sneeuwbal rolt, en wordt steeds groter.

Circulair bouwen is een noodzaak voor Kingspan. Door in een relatief klein project als BlueCity te stappen, doet het bedrijf de kennis op die nodig is om te veranderen. Van Rossem: “Het BlueCity-project heeft tot in de hoogste regionen van het bedrijf voor positieve reacties gezorgd. En belangrijker: voor nog meer intern draagvlak.”

Meer weten over de circulaire bouw in BlueCity?

BlueCity is een voorbeeldstad voor de circulaire economie. Na vijf jaar bouwen is het pand uitgegroeid tot landingsplek voor innovatieve ondernemers en spil van de circulaire economie in de stad én de regio. Die enorme ambitie wordt gerealiseerd door mensen die de economie radicaal veranderen – van lineair naar circulair. Dat geldt overigens ook voor het gebouw zélf; dat wordt van servicekelder tot zonnedak circulair verbouwd. Die transitie van zwembad naar circulaire voorbeeldstad wordt begeleid door architectenbureau Superuse en ontwikkelaar Coup, die beide al sinds de oprichting partner zijn.

> lees het dossier ‘Circulaire bouw in BlueCity