Rond BlueCity

Torenhoge ambities én trouw bij transformatie – Interview met Yvette Govaart

Circulaire-Bouw-BlueCity-Yvette-Govaart-COUP-Daan-Hak

Het voormalige subtropische zwemparadijs is de sloophamer ontlopen. Achter de glazen wanden van BlueCity ontluikt een circulaire stad waar wordt geleerd, geleefd en gedeeld. Het is een duurzame droom die wordt gerealiseerd door mensen die de economie radicaal veranderen – van lineair naar circulair. En dat geldt niet alleen voor de ondernemers die zich in het pand vestigen; ook het gebouw zélf wordt circulair verbouwd. En dat is behoorlijk revolutionair, in de bouwwereld. Hoe dat kan? Dat licht het BlueCity bouwteam, die het eerste gedeelte van de transitie voor 90% circulair heeft gerealiseerd, de komende weken graag toe.

De eerste bouwpionier die we spreken is Yvette Govaart. Zij verbindt met haar bedrijf COUP alle partijen en organiseert de middelen die nodig zijn om het project, mèt een haalbare businesscase, te realiseren. De oplevering van de circulaire kantoorvleugel in de voormalige discotheek Club Tropicana is de eerste mijlpaal.

Groeiend ecosysteem als kapstok

BlueCity Circulaire kantoorvleugel Rotterdam

“Het bouwen dat we in BlueCity doen, heeft niets te maken met een traditioneel bouwproces. Dat maakt het moeilijk en uitdagend,” zegt Yvette Govaart, terwijl ze aan de net opgeleverde ronde bar, het hart van de nieuwe kantoorvleugel, zit. “Kijk, ons doel is duidelijk: we huisvesten een ecosysteem dat oplossingen biedt voor de toekomst van onze aarde. We laten hier op kleine schaal zien dat het kán, een circulaire stad.” Kijkend naar drie enorme containerschepen die elkaar passeren op de Maas vervolgt ze: “Mijn taak? Om het gebouw daartoe zo goed en zo snel mogelijk geschikt te maken, met zo weinig mogelijk geld en zo veel mogelijk bestaand materiaal.” Deze aanpak klinkt misschien logisch, maar is radicaal anders dan een traditioneel bouwproces, waarbij de kwaliteit zo hoog mogelijk moet zijn, de kosten zo laag mogelijk en de doorlooptijd zo kort mogelijk en er dus vaak gekozen wordt voor nieuw – al dan niet geprefabriceerd – materiaal.

Nieuwe patronen en processen

Bij traditionele (ver)bouw heeft een opdrachtgever een tot op de kleinste details omschreven programma van eisen en wordt er een architect ingeroepen om dat programma van eisen om te zetten naar een ruimtelijk-functioneel plan en ontwerp. Daarna worden er aannemers en installateurs uitgenodigd die op basis van dat ontwerp een prijsaanbieding doen. Dan wordt er gecontracteerd en start de uitvoering. “Dat is een heel gepuzzel,” zegt Govaart, ”maar het is wél overzichtelijk. Iedereen weet waar hij aan toe is en alles loopt volgens vaste processen en procedures. Het verwachte eindresultaat is immers gedetailleerd omschreven.”

Het bouwproces in BlueCity is totaal anders. Dat wordt namelijk voor een belangrijk deel bepaald door materiaal dat voorhanden blijkt te zijn en laat zich daarom moeilijk voorspellen. Govaart: “Vooraf heel gedetailleerde tekeningen maken? Dat heeft geen enkele zin, omdat het materiaal ontwerp- en bouwkundige oplossingen dicteert.” Een dergelijke bouwmethode vraagt van de opdrachtgever, de projectleiding en het hele bouwteam voortdurend flexibiliteit, creativiteit en ambachtschap. “Klopt,” zegt Govaart, ”en wat nog veel belangrijker is: het vraagt een rotsvast vertrouwen in elkaar en de overtuiging dat je met elkaar de klus gaat klaren.”

Van verlopen discotheek naar innovatieve werkplekken

De verbouwing van voormalige discotheek Club Tropicana naar kantoorvleugel in BlueCity is voor 90% circulair gerealiseerd. Yvette Govaart vertelt hoe.

(Ook de originele zitjes worden, voorzien van o.a. nieuwe stoffering, hergebruikt.)

De verbouwing van de voormalige discotheek Club Tropicana is een perfect voorbeeld van hoe zo’n circulair bouwproces verloopt. Bij het vormgeven van de plattegrond werd, net als in de traditionele bouw, gewerkt met standaard plan-elementen: zoveel mogelijk meters voor directe verhuur, in balans met ruimte voor ontmoeten, overleg en flexibel werken, maar ook met ruimte voor klimaat. Daarbovenop kwam nog de duurzaamheidseis – te beginnen met het inzetten van reeds bestaand materiaal. BlueCity staat voor een zo duurzaam mogelijke inzet van materiaal en mens. Dat geldt niet alleen voor de opdrachtgever, maar ook voor àlle opdrachtnemers.

Materiaal als Leitmotiv

Wat materiaal betreft, betekent het dat opdrachtnemers op zoek moeten gaan naar materiaal met een zo klein mogelijke impact op milieu, mens en dier. Er wordt daarom zoveel mogelijk gewerkt met lokaal geoogste, hergebruikte materialen. Maar dat lukt niet altijd.

“Als er geen bestaand materiaal aanwezig is, en we er met hergebruikt materiaal ook niet uitkomen, kiezen we voor nieuw materiaal met een zo klein mogelijke footprint,” licht Govaart toe. “Dat materiaal moet bovendien geschikt zijn om weer te hergebruiken. We zien bouwmateriaal als LEGO-blokjes: in dit gebouw past het zo het best, maar in een volgend project moeten we met hetzelfde blokje iets heel anders kunnen bouwen.”

Dat deze aanpak om een enorme kennis van de materialen, vakmanschap en creatieve geesten vraagt, is duidelijk. “Tja,” merkt Govaart op, “de traditionele driehoek geld, kwaliteit en tijd wordt hier op alle niveaus uitgebreid met een duurzame grondhouding – en dat zorgt op zijn beurt weer voor een totaal ander projectmanagement.”

Klimaatkeuzes en -dilemma’s

Circulaire bouw in BlueCity. BlueOffices in voormalige discotheek.

Zo gingen de klimaatadviseur en installatie-expert gelijktijdig aan het werk om de precieze eisen van de installaties (ventilatie, verwarming en koeling) in beeld te brengen. “Ook daarbij zijn we zoveel mogelijk uitgegaan van passieve maatregelen: de natuurkundige principes en het (her)gebruiken wat er al is,” zegt Govaart. “Het op een duurzame manier geschikt maken van een voormalige disco waarvan de bestaande installaties kapot of ernstig verouderd waren en de gevel niet netjes geïsoleerd was, tot een duurzame kantoorvleugel… dat is een uitdaging op zich.”

Govaart vertelt over het steeds terugkerende dilemma: bijna afgedankte machines reviseren – of die toch te demonteren en te vervangen door nieuwe apparatuur. “We hebben hele klimaat- en ketenanalyses gemaakt. Dat bleek een tijdrovende en moeilijke klus met als gevolg dat de esthetische uitvoeringskeuzes voor de installaties niet gelijktijdig met de rest van de bouw gemaakt zijn – terwijl dat wel wenselijk was geweest,” concludeert ze.

Samen werken aan een definitief, dynamisch ontwerp
De verbouwing van voormalige discotheek Club Tropicana naar kantoorvleugel in BlueCity is voor 90% circulair gerealiseerd. Yvette Govaart vertelt hoe.

Anders dan bij traditionele projecten werden bij de bouw van de circulaire kantoorvleugel op basis van een voorlopig ontwerp al uitvoerende partijen gecontracteerd. Dit gebeurde met een budgettering en aanpak waarbinnen het hele team verantwoordelijk is om de plannen, binnen budget, tijd en kwaliteit, zo duurzaam mogelijk te realiseren. “We doen maximaal beroep op iedere partij om al hun expertise in te brengen, om zo het project te verduurzamen,” voegt Govaart daar aan toe.

Over die samenwerking wil Govaart nog wel het één en ander kwijt. “We vragen veel meer van leveranciers en partners dan gebruikelijk is.” Als voorbeeld haalt ze de installatie aan. “Welke installateurs staan te trappelen om in een project te stappen waarvan nog niet duidelijk is wat precies het eindresultaat moet zijn? Welke bedrading er waar moet worden getrokken? Welke materialen er beschikbaar zijn?” Dat zijn er niet veel, beantwoordt Govaart haar eigen vraag. “Dat komt omdat installatiewerk rekenwerk is. Normaal gesproken wordt exact bepaald wat waar nodig is. Op basis daarvoor worden mensen aan het werk gezet om de klus binnen de afgesproken tijd te klaren. Alleen wij doen het anders.”

Kwantificering van kennis

Veel zaken lopen in BlueCity anders dan normaal. Daar zit dag in, dag uit de uitdaging in – ook voor bouwteam. “Het is soms zwaar, heel vaak leuk en bovenal inspirerend en leerzaam,” zegt Govaart. “De kennis die wij hier opdoen over circulair bouwen bij een transformatieproject is uitzonderlijk waardevol voor andere projecten. Maar het vraagt ook uitzonderlijk veel flexibiliteit van iedereen die betrokken is bij het project.”

Omdat het samenwerken zo ontzettend anders dan anders is, is het tijdrovend en daardoor voor niemand lucratief – in ieder geval niet in termen van directe inkomsten. “Daarom is het extreem waardevol als we onze nieuwe praktijkkennis kwantificeren naar geld,” stelt Govaart, “Zeker als we bekijken welke waarde we herwinnen uit deze bouw- en ontwikkelmethodiek, en deze afzetten tegen een traditionele manier van bouwen.”

Dat klinkt goed, maar hoe werkt dat dan? “Eigenlijk is het heel simpel,” legt Govaart uit. Ze legt uit dat de inkoopkosten van materiaal substantieel lager zijn. En de kosten voor arbeid en project- en procesmanagement juist veel hoger. Dat valt tegen elkaar weg, waardoor de totale kosten per saldo ongeveer gelijk zijn. “Waarom we dan al die moeite doen? Omdat we investeren in materiaal dat al bestaat – en dus geen beroep doen op nieuwe grondstoffen. Omdat we, als dat niet lukt, investeren in nieuw bouwmateriaal dat later hergebruikt kan worden. En omdat dat we gebruikmaken van lokale vakmensen, en dus de lokale economie stimuleren.We investeren in mens en milieu.”

Buiten de hokjes bouwen – letterlijkDe verbouwing van voormalige discotheek Club Tropicana naar kantoorvleugel in BlueCity is voor 90% circulair gerealiseerd. Yvette Govaart vertelt hoe.

Interessant in dat opzicht is ook de rol van de gemeente en haar diensten. De wet- en regelgeving is niet specifiek toegeschreven op duurzame transformatie van een gebouw, laat staan op dit bijzondere, unieke en iconische gebouw. “Hoe welwillend iedereen ook is, het gaat niet vanzelf. Onze werkwijze raakt op verschillende momenten verschillende domeinen,” weet Govaart inmiddels als geen ander. Die domeinen zijn niet vanzelfsprekend op elkaar afgestemd en dienen soms zelfs tegenstrijdige belangen. “Wij willen hier een ecosysteem huisvesten. Een ecosysteem is voortdurend in ontwikkeling. Om ons daaraan aan te kunnen passen, hebben we alle flexibiliteit nodig die we kunnen krijgen. Een statisch plan voorleggen? Dat kunnen en willen we niet.”

Het gevolg daarvan is, is dat het voor veel toetsende instanties bij de gemeente lastig is om te kunnen beoordelen of de plannen voor BlueCity voldoen aan de wet- en regelgeving. Alle partijen moeten daarom gezamenlijk op zoek naar een proces waarbinnen de vergunningverlening goed in te passen is, zonder dat er een rigide plan bestaat. Dat is lastig en vraagt veel tijd. “We zijn simpelweg niet in een hokje te plaatsen of in regels te vangen,” concludeert Govaart. “Daarom is het mooi om te zien dat de gemeente trots is op het project en er door velen binnen de gemeente pragmatisch wordt nagedacht over hoe we de ontwikkeling van BlueCity in het voormalige Tropicana mogelijk kunnen maken, binnen de regels.” Zo pragmatisch mogelijk omgaan met de situatie dus. “Dat is meestal uitdagend en interessant, maar soms ook frustrerend,” verzucht Govaart.

Pragmatische cultuuromslag

Gelukkig (of is het helaas?) wordt deze frustratie ook op andere plekken in het land gevoeld, wat geleid heeft tot de introductie van de nieuwe omgevingswet. De nieuwe wet gaat ervan uit dat je nog maar één loket hebt bij de gemeente en dat dat loket ervoor zorgt dat je vragen als vanzelf op de juiste borden belanden en je een integrale terugkoppeling krijgt. “Uiteraard volgen we deze ontwikkeling met veel interesse,” vult Govaart aan. “Maar we zijn ook praktisch. Parallel aan de introductie van de nieuwe omgevingswet zoeken wij met de gemeente Rotterdam naar oplossingen in het hier en nu.”

De verbouwing van voormalige discotheek Club Tropicana naar kantoorvleugel in BlueCity is voor 90% circulair gerealiseerd. Yvette Govaart vertelt hoe.

(Verdraaid Goed, één van de eerste huurders in de kantoorvleugel.)

Dat moet ook wel, want parallel aan de bouw gaat het leven in BlueCity gewoon door. “Er zijn al verschillende bedrijven actief,” zegt Govaart. We staan inmiddels voor het kantoor van Verdraaid Goed, dat hun kantoor met uitzicht op de Maas en de stad van een grasgroene vloer heeft voorzien. Ook Community Plastics, Better Future Factory en SuperUse Studios huisvesten zich in de kantoorvleugel van BlueCity. “Naast het huisvesten van circulaire ondernemers, zijn  we op zoek naar manieren om geld te verdienen. Want dat is hoognodig om de noodzakelijke veranderingen te kunnen doorvoeren en gezamenlijk aan iets heel moois, duurzaams en unieks te bouwen,” legt Govaart uit.

Storytelling met een zwembadDe bubbelbaden in Bluecity zijn geschikte event ruimtes voor brainstormen

“Alles wat we hier doen, is het verhaal vertellen over een totaal nieuwe manier van transformeren, herbestemmen, bouwen, verbouwen en het omgaan met de omgeving,” vat Govaart samen. “We willen de kansen die een revolutionair andere benadering biedt, aan de hele wereld laten zien.” Het is een lange weg die elke dag weer nieuwe uitdagingen biedt. Geen dag is hetzelfde, maar het team komt elke dag een stapje dichter bij het uiteindelijke doel: het realiseren van een circulaire voorbeeldstad in een verloren gewaand gebouw dat rijp was voor de sloop.

“Duurzamer handelen en bouwen? Dat kàn – en wij bewijzen dat. Daarmee willen we niet onszelf op de borst kloppen, maar ontwikkelaars en bouwers, in alle lagen van grote en kleine organisaties, inspireren,” zegt Govaart. “Als projectcoördinator is het niet altijd even makkelijk om te werken met torenhoge ambities die soms tegenstrijdig zijn,” voegt ze daar eerlijk aan toe, “maar ik ben er ontzettend trots op dat ik mag werken met een team dat haar ideaal voorop zet, daar grenzeloos moeite en energie in stopt en, óók als het lastig wordt of moeilijk is, weet vast te houden aan het hogere doel: het voormalige Tropicana op verantwoorde, duurzame manier transformeren tot BlueCity.”

Wil je meer weten over Yvette Govaart of haar bedrijf COUP? Meer informatie vind je op hun website. Of bekijk dit filmpje met Yvette Govaart dat gemaakt is toen Govaart genomineerd werd voor de Nederlandse Bouwprijs.

Meer weten over de circulaire bouw in BlueCity?

Dit interview met Yvette Govaart van COUP is het eerste in een serie interviews met de bouwpioniers die de transitie van zwembad naar voorbeeldstad realiseren. Volgende week vertelt architect Floris Schiferli over de uitdagingen die de verbouw op het gebied van techniek en materialen biedt. Hier vind je meer informatie over de circulaire bouw in BlueCity.

Ondernemer in de new economy?

In BlueCity helpen we de circulaire economie op gang door ondernemerschap te stimuleren. Voor echte impact is schaalgrootte nodig, maar veel initiatieven in de circulaire economie zijn nu nog klein en schattig. BlueCity helpt ondernemers om snel een businesscase te identificeren, deze te testen en indien mogelijk op te schalen. We bouwen een ecosysteem, waarin stromen zoveel mogelijk lokaal gebruikt en gecirculeerd worden.

Vestig je in BlueCity

We zoeken een mix van circulaire ondernemers die iets doen in de biologische cyclus en in de technische cyclus. Van studenten of start-ups die proof of principle zoeken, tot scale-ups met proof of concept. Van low tech tot high tech, van praktisch tot wetenschappelijk – wij zoeken juist die combinatie.

>> check de werkruimte die BlueCity beschikbaar heeft